مطالعات رفتار سازمانی

مطالعات رفتار سازمانی

ارائه الگوی فرایندیِ ارتقای انگیزش کارکنان با استفاده از روش مدل‌یابی ساختاری تفسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 کارشناسی ارشد مدیریت تکنولوژی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد مدیریت تولید و عملیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
4 کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
چکیده
انگیزش کارکنان و توجه عوامل اثرگذار و اثرپذیر از آن، از دیرپاترین مسائل سازمانی در حوزه مدیریت رفتار سازمانی است که همواره توجهات و تلاش‌های فکری و عملی بسیاری را در دانش و عمل مدیریت به خود جلب کرده است. در امتداد این تلاش‌های فکری و عملی، این پژوهش با هدف بهبود انگیزش کارکنان ازطریق ارائه الگوی ساختاری- تفسیری انگیزش در شرکت توزیع برق ایلام انجام شده است. در این پژوهش نخست با بهره‌گیری از مدل جاذبه و دافعه اوِرت لی، جذابیت‌ها و دافعه‌های زندگی کاری تأثیرگذار بر انگیزش کارکنان ازطریق انجام تعداد 17 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مدیران و کارکنان شرکت صورت گرفت و داده‌های کیفی مصاحبه با روش تحلیل مضمون، تجزیه‌وتحلیل شد. درادامه و با محوریت 25 راهکار شناسایی‌شده برای ارتقای انگیزش کارکنان، الگوی فرایندیِ انگیزه‌بخشی و مراحل و گام‌های آن با استفاده از روش مدل‌یابی ساختاری تفسیری (ISM) ارائه شد. براساس یافته‌های پژوهش، جاذبه‌ها و دافعه‌های 5 مضمون اصلی درقالب تعاملات افراد (روابط کارکنان با مدیر و کارکنان با کارکنان)، محیط سازمانی (جو درون‌سازمانی و برون‌سازمانی)، ساختار سازمانی، نظام‌های سازمانی (جبران خدمات، آموزش و توسعه، نظام شغلی و...)، و فرهنگ سازمانی استخراج شد. سپس راهکارهای مذکور با استفاده از روش مدل‌یابی ساختاری تفسیری و براساس رابطه تقدم و تأخر، سطح‌بندی شدند. یافته‌ها نشان داد که برای ارتقای انگیزش کارکنان، لازم است اقداماتی نظیر برنامه‌ریزی راهبردی، بازطراحی مشاغل، بازطراحی فرایندها، بازطراحی ساختار سازمانی و تدوین بیانیه ارزش سازمان بیش از سایر مؤلفه‌ها مورد توجه قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Presentation of a Procedural Model for Employees Motivation Using an Interpretive Structural Modeling Method

نویسندگان English

Ali Asghari Sarem 1
Amirhassan Ranjbar 2
Amirhossein Rahbar 1
MirBehzad Athar 3
Hosna Mahmoodi 4
1 Assistant Professor, Department of Management, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 M.Sc of Management of Technology, Sahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 M.Sc of Production and Operations Management, Faculty of Literature and Humanities, Guilan University, Rasht, Iran
4 M.Sc of Business Administration, Faculty of Humanities and Social Sciences, Kurdistan University, Sanandaj, Iran
چکیده English

The motivation of employees and the attention to the factors influencing it, is on old organizational issue in the field of organizational behavior management, attracting many intellectual and practical consideration and efforts towards the knowledge and practice of management. With the aim of improving the motivation of employees through the presentation of the structural-interpretive model of motivation, this research was carried out in Electric Power Distribution Company in Ilam. First, employing Everett Lee's pull and push factors, the attractions and repulsions of work life affecting the motivation of employees were explored by conducting 17 semi-structured interviews with managers and employees of the company. The qualitative data derived from the interviews were analyzed by thematic analysis. Then, focusing on the 25 identified solutions for improving employees’ motivation, the motivational process model and its stages were presented using the Interpretive Structural Modeling (ISM) method. Derived from the findings of the research, the attractions and repulsions of 5 main themes in the form of employees’ interactions (employees' relations with managers and employees), organizational environment (internal and external environment), organizational structure, organizational systems (service compensation, training and development, career system and ...), and organizational culture were identified. Subsequently, the identified solutions were classified using the method of interpretative structural modeling according to the relationship between precedence and subordination. The findings indicated that it is necessary to take measures such as strategic planning, career redesigning, process redesigning, organizational structure redesigning, and organization value statement more than other components to improve employees motivation.

کلیدواژه‌ها English

Employees motivation
interpretive structural modeling
organizational behavior
push and pull factors
منابع
ابوالعلایی، بهزاد (1398)، از سر راه کارکنان کنار بروید، تهران، سازمان مدیریت صنعتی.
ایران‌نژاد پاریزی، مهدی و ساسان‌گهر، پرویز (1385)، سازمان و مدیریت: از تئوری تا عمل، تهران، مؤسسه عالی بانکداری ایران.
بستی جانعلی‌زاده چوب، ح.؛ نیا، ا.؛ و پورقاضی، ش. (۱۳۹۳)، بررسی جامعه‌شناختی تمایل به برون‌کوچی نخبگان علمی، فصلنامه راهبرد فرهنگ، 7(25)، 153.
بهرام‌زاده، محمدرضا؛ منظری توکلی، علی‌رضا؛ سلاجقه، سنجر؛ پورکیانی، مسعود و شیخی، ایوب (1399)، انگیزه خدمت عمومی و عوامل سازمانی و غیرسازمانی، مطالعات مدیریت بهبود و تحول، 29(97): 39 ـ 9.
پورعزت، علی‌اصغر؛ مختاریان‎‌پور، مجید و آذری، حسین (1399)، شناسایی مؤلفه‌های انگیزه خدمت عمومی ‌‌در سازمان‌های عمومی، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، سال نهم، شماره 3، پاییز 1399: 238 ـ 215.
ترابی، محمدامین؛ حامدی، ارکیده و جلیلیان، طیبه (1399)، بررسی رابطه بین حمایت سازمانی ادراک‌شده، معنویت در محیط کار با بهره‌وری کارکنان (موردمطالعه: فرماندهی انتظامی‌‌استان همدان)، فصلنامه علمی ‌‌دانش انتظامی‌‌استان همدان، سال هفتم، شماره 24.
جبه‌دار، علی‌رضا؛ کاملی، محمدجواد و ملکی، اسداله (1390)، بررسی عوامل درون‌سازمانی مؤثر بر انگیزه خدمتی کارکنان فرماندهی انتظامی‌‌استان آذربایجان غربی، فصلنامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، سال ششم، شماره 22: 159 ـ 133.
جوادیان، رضا؛ انصاری‌پور، علی و حاجی مقصود، محسن (1396)، شناسایی عوامل درون‌سازمانی مؤثر بر انگیزه شغلی کارکنان راهور، مطالعات مدیریت ترافیک، شماره 47، زمستان 1396: 48 ـ 33.
حسینی، ابوالحسن و رئوف، مهدی (1398)، بررسی تجربه نقش بازی‌انگاری در وفاداری و انگیزش کارکنان، فصلنامه علمی‌‌مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، سال بیست‌و‌هشتم، شماره 93: 61 ـ 37.
حمیدی‌زاده، علی؛ طهماسبی، رضا و میرزایی، اشرف (1395)، بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه خدمت عمومی، فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی، دوره 4، شماره 2: 66 ـ 51.
خنیفر، حسین؛ امیری، علی؛ جندقی، غلامرضا؛ احمدی آزرم، هادی و حسینی‌فرد، سیدمجتبی (1389)، درگیرشدن در کار و رابطه آن با عدالت سازمانی در چهارچوب نظریه مبادله اجتماعی و فرهنگی، مجله علمی "مدیریت فرهنگ سازمانی. 8(21)، 200 ـ 177.
دانایی‌فرد، حسن؛ حسن‌زاده، علی‌رضا و سالاریه، نورا (1389)، طراحی سنجة اندازه‌گیری بی‌تفاوتی سازمانی: پژوهش ترکیبی، اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، 4(2): 99 ـ 79.
دانایی­فرد، حسن؛ و مظفری، زینب (1387)، ارتقای روایی و پایایی در پژوهش­های کیفی مدیریتی؛ تاملی بر استراتژی­های ممیزی پژوهشی، پژوهش­های مدیریت، 1(1): 162 ـ 131.
ذاکرصالحی، غ. (۱۳۸۶)، فراتحلیل مطالعات انجام‌شده در زمینه جذب نخبگان و پیشگیری از مهاجرت آنان، مجله جامعه‌شناسی ایران، 8(1): 101 ـ 81.
زاهدی، شمس‌السادات؛ کاظمی، سیدعباس؛ علیزاده، مهدی و ملکی، الهام (1388)، بررسی عوامل مؤثر بر انگیزش کارکنان مجتمع گاز پارس جنوبی و ارائه راهکارهای علمی‌-کاربردی، فصلنامه مدیریت و منابع انسانی در صنعت نفت، سال سوم، شماره 7: 140 ـ 121.
سیدجوادین، سیدرضا (1386)، برنامه‌ریزی نیروی انسانی، انتشارات دانشگاه تهران.
شعرباف علیایی، لیلا، همتیان، هادی و دانایی، ابوالفضل (1399)، انگیزش کارکنان به‌عنوان راهبردی برای ارتقای تا‌ب‌آوری سازمانی (موردمطالعه: شرکت برق منطقه‌ای خراسان، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 17(2): 362 ـ 325.
طباطبایی، فاطمه (1396)، بررسی عوامل مؤثر بر انگیزش شغلی براساس تئوری هرزبرگ در کارکنان دانشگاه علوم پزشکی گلستان، مطالعات مدیریت و کارآفرینی، دوره 3، شماره 1/1: 67 ـ 60.
عباس‌نژاد، محمدحسین؛ قاسمی ‌پیربلوطی، اکبر؛ جعفری، میثم و محمدزاده مهنه، حمیدرضا (1396)، بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه کارکنان پایور مرکز آموزش مرزبانی محمد رسول‌الله (ص)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال پنجم، شماره چهارم: 71 ـ 57.
علیمردانی، الهام (1398)، بررسی عوامل فردی و سازمانی مؤثر بر انگیزش کارکنان بانک‌ها، فصلنامه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناختی، سال دوم، شماره 6: 30 ـ 21.
قلی‌پور، آرین و افتخار، نیره (1396)، مدیریت استعدادها (نخبه‌یابی، نخبه‌داری و نخبه‌پروری)، تهران، مؤسسه کتاب مهربان نشر.
قنبری وانانی، راضیه؛ دانایی‌فرد، حسن؛ کاظمی، سیدحسین و دلخواه، جلیل (1401)، فهم راهبردهای ارتقای بهزیستی منابع انسانی در محل کار در سازمان‌های دولتی ایران: پژوهشی کیفی، مدیریت دولتی، 14(4): 579 ـ 554.
گنجعلی، اسداله (1398)، طراحی الگوی انگیزش کارکنان دانشگاه با روش پژوهش ترکیبی، پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، دوره 9، شماره 3، پاییز 1398.
محمدزاده. عباس و مهروژان، آرمن (1375)، رفتار سازمانی نگرش اقتضایی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
نایلی، محمدعلی (1373)، انگیزش در سازمان‌ها، اهواز: دانشگاه شهید چمران، چاپ اول.
نوائی، نیلوفر؛ واعظی، رضا و سیدنقوی، میرعلی (1399)، ارتقای انگیزه خدمت عمومی‌‌در پرتو عوامل سازمانی، دوفصلنامه علمی ‌مدیریت منابع انسانی پایدار، دوره 2، شماره 2، بهار و تابستان 1399: 27 ـ 7.
هزاوه‌ای، سیدمحمدمهدی و صمدی، علی (1384)،. بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه خدمتی کارکنان اجرایی استان همدان،‎ اصول بهداشت روانی، سال هفتم، شماره 25 و 26: 26 ـ 13.
هنری، حبیب؛ رضائیان، علی؛ کوزه‌چیان،‌ هاشم و احسانی، محمد (1385)، رابطه انگیزه و بهره‌وری نیروی انسانی در سازمان تربیت بدنی جمهوری اسلامی‌‌ایران، حرکت، شماره 27.
Reference
Afif, M., Mariyanti, T., Septiani, N., & Dolan, E. (2023). Factor affecting employee motivation to increase performance of Sharia bank in Indonesia on Islamic perspective. APTISI Transactions on Management, 7(2), 128-136.
Ali, B. J., & Anwar, G. (2021). An empirical study of employees’ motivation and its influence job satisfaction. International Journal of Engineering, Business and Management, 5(2), 21-30.
Aliyyah, N., Prasetyo, I., Rusdiyanto, R., Endarti, E. W., Mardianah, F., Winarko, R., ... & Tjaraka, H. (2021). What affects employee performance through work motivation?. Journal of Management Information and Decision Sciences, 24(1).
da Cruz Carvalho, A., Riana, I. G., & Soares, A. D. C. (2020). Motivation on job satisfaction and employee performance. International research journal of management, IT and social sciences, 7(5), 13-23.
Danaee Fard, H., & Eslami, A. (2010). Discovering theory of organizational indifference: A grounded theory strategy. European Journal of Scientific Research, 40(3), 450-460.
De Haas, Hein. (2021). A theory of migration: the aspirations-capabilities framework. Comparative Migration Studies, 9(1), 1-35.
Elmustapha, H., Hoppe, T., & Bressers, H. (2018). Comparing two pathways of strategic niche management in a developing economy; the cases of solar photovoltaic and solar thermal energy market development in Lebanon. Journal of cleaner production, 186, 155-167.
Hanaysha, J. R., Hussain, S (2018). An Examination of the Factors Affecting Employee Motivation in the Higher Education Sector. Asia-Pacific Journal of Management, 14(1,2), 22-31.
Kvale, S., & Brinkmann, S. (2009). Interviews: Learning the craft of qualitative research interviewing. sage.
Lee, Everett S. (1966). A theory of migration. Demography, 3(1), 47-57.
Ma, G., Jia, J., Ding, J., Shang, S., & Jiang, S. (2019). Interpretive structural model based factor analysis of BIM adoption in Chinese construction organizations. Sustainability, 11(7), 1982.
Mafini, C. (2014). Factors influencing job satisfaction among public sector employees: an empirical exploration. South African journal of labour relations, 38(1), 116-135.
Mamichiyova, Jr. (2016). “An Analysis and Analysis of the Relationship between Economic Support and its Device with Employee Motivated Staff”. Press academia, 3 (3), 180-180.
Prayudi, A., & Komariyah, I. (2023). The impact of work motivation, work environment, and career development on employee job satisfaction. Jurnal Visi Manajemen, 9(1), 100-112.
Saka, F Jr (2014). An assessment of the levels of job motivation and satisfaction as predictors of job performance of library personnel in Nigerian universities. Journal of Balkan Libraries Union, 2(2), 26-33.
Samuel, M. O., & Chipunza, C. (2009). Employee retention and turnover: Using motivational variables as a panacea. African journal of business management, 3(9), 410.
Suci, F. E., Karyatun, S., & Digdowiseiso, K. (2023). The Effect of Job Placement, Competency, Career Development, and Motivation on Employee Job Statisfaction at Badan Pusat Statistik Kabupaten Bogor. Jurnal Syntax Admiration, 4(5), 810-821.
Tietjen, M. A., & Myers, R. M. (1998). Motivation and job satisfaction. Management decision, 36(4), 226-231.
Tran, A. C., & Nguyen, T. N. T. (2024). Factors Affecting The Employee Motivation at Non-Public Universities in Ho Chi Minh City. VNU Journal of Science: Education Research, 40(1).
Van Phong, D., & Dung, D. N. P. (2024). Factors Affecting the Work Motivation of Office Employees: Survey at Intracom Group. Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(5), e05440-e05440.
Wang, Q., Gan, K. P., Wei, H. Y., Sun, A. Q., Wang, Y. C., & Zhou, X. M. (2024). Public service motivation and public employees' turnover intention: the role of job satisfaction and career growth opportunity. Personnel Review, 53(1), 99-118.
Yusuf, M. (2021). The effects of the intrinsic motivation and extrinsic motivation on employee performance with job satisfaction as an intervening variable at PT. Alwi Assegaf Palembang. MBIA, 20(1), 18-31.