مطالعات رفتار سازمانی

مطالعات رفتار سازمانی

چیرگی بر خودفریبی سازمانی؛ الگویی برگرفته از شعر «گفتار و کردار» پروین اعتصامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه آموزشی مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
2 استاد و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان
3 دانشجوی دکتری مدیریت بازاریابی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
4 دانش‌آموخته‌ی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران و زبان‌شناس و شرق‌شناس، پژوهشگر مستقل، بیشکک،
10.22034/obs.2026.2095984.3714
چکیده
خودفریبی، به‌عنوان یکی از موانع تحول سازمانی، ریشه در ناهماهنگی میان گفتار و کردار و غفلت از خودآگاهی دارد؛ پدیده‌ای که مدیران را در ارزیابی واقع‌بینانه از توانایی‌ها و عملکرد خویش دچار خطای شناختی می‌سازد. با وجود انبوهی از پژوهش‌های نظری و کمّی در این حوزه، آنچه همچنان مغفول مانده است، ارائه‌ی الگویی عملیاتی برای عبور از خودفریبی با تکیه بر ظرفیت‌های نهفته در ادبیات کلاسیک فارسی است. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای و به‌کارگیری روش تحلیل مضمون، در صدد استخراج چنین چارچوبی از ۷۹ بیت شعر «گفتار و کردار» پروین اعتصامی برآمده است. این شعر، به‌عنوان بلندترین مناظره‌ی تمثیلی پروین، با شخصیت‌های شیر و گربه، بستری غنی برای تحلیل فراهم آورده است. در فرایند کدگذاری استقرایی با نرم‌افزار MAXQDA 2020، ۲۴۷ کد اولیه به دست آمد که پس از پالایش، به ۱۲ مضمون فرعی و نهایتاً ۵ مضمون اصلی تقسیم‌بندی شدند: چشم‌اندازی روشن، یکپارچگی گفتار و کردار، رهبری حکیمانه، گستره خودآگاهی و یادگیری راهبردی. سرواژه‌های این مضامین، واژه‌ی «چیرگی» را پدیدآورد که بر غلبه بر خودفریبی و دستیابی به خودآگاهی دلالت دارد. نوآوری پژوهش در سه سطح نظری (پیوند ادبیات کلاسیک و مدیریت)، روش‌شناختی و کاربردی (الگوی بومی) تبلور یافته است. دستاورد اصلی، الگوی چیرگی با پنج مؤلفه‌ی عینی است که به مدیران می‌آموزد چشم‌اندازی واقع‌بینانه ترسیم کنند، گفتار و کردار را هماهنگ سازند، رهبری خردمندانه را نهادینه کنند، خودآگاهی را تقویت کنند و با یادگیری راهبردی از تجارب گذشته عبرت آموزند. کاربرد مدیریتی این الگو، کاهش شکاف میان ادعا و عملکرد، بازسازی اعتماد سازمانی و زمینه‌سازی برای تحولی اصیل و پایدار است. این پژوهش، بازخوانی متون کهن را نه صرفاً میراثی فرهنگی، که گنجینه‌ای از الگوهای رفتاری و ارزش‌های مدیریتی به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که آموزه‌های تمثیلی پروین، فراتر از زمان، راهنمای مدیران در مسیر خودآگاهی، اصالت و یکپارچگی عملیاتی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Overcoming Organizational Self-Deception; A Model Derived from Parvin E'tesami's Poem "Speech and Action"

نویسندگان English

Abbasali Rastgar 1
Davood Feiz 2
Hossein Bahrami 3
Nurgul Shaidullaeva 4
1 Professor, Department of Business Administration, Faculty of Economics, Management and Administrative Sciences, Semnan University
2 Professor, Faculty of Economics, Management and Administrative Sciences, semnan university
3 PhD Candidate in Marketing, Department of Business Administration, Faculty of Economics, Management and Administrative Sciences, Semnan University.
4 PhD Graduate in Persian Language and Literature, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran; Linguist-Orientalist, Independent Researcher, Bishkek, Kyrgyzstan
چکیده English

Self-deception, a major barrier to organizational transformation, stems from the incongruence between words and deeds and the neglect of self-awareness—a phenomenon that biases managers' realistic appraisal of their abilities. Despite extensive theoretical and quantitative research, an operational model for overcoming self-deception rooted in Persian classical literature remains absent. Adopting an interdisciplinary approach and thematic analysis, this study extracts such a framework from the 79 verses of Parvin E'tesami's poem "Speech and Action"—her longest allegorical debate featuring the Lion and the Cat, offering a rich ground for analysis. Inductive coding via MAXQDA 2020 generated 247 initial codes, refined into 12 sub-themes and ultimately 5 main themes: Clear Vision, Integration of Speech and Action, Wise Leadership, Scope of Self-Awareness, and Strategic Learning. The Persian initials of these themes form "Chiregi" (Overcoming), signifying overcoming self-deception and attaining self-awareness. The novelty emerges at three levels: theoretical (bridging classical literature and management), methodological, and practical (an indigenous model). The main achievement is the Chiregi Model with five concrete components, teaching managers to formulate a realistic vision, align words and deeds, institutionalize wise leadership, cultivate self-awareness, and learn from past experiences through strategic learning. Its managerial implication lies in narrowing the claim-performance gap, restoring organizational trust, and paving the way for authentic, sustainable transformation. This research reframes ancient texts not merely as cultural heritage but as a treasure trove of behavioral patterns and managerial values, demonstrating that E'tesami's allegorical teachings, transcending their time, guide managers toward self-awareness, authenticity, and practical integrity.

کلیدواژه‌ها English

Parvin E'
tesami, Wise Leadership, CHIREGI Model, Organizational Self-Deception, Thematic Analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 شهریور 1405